Grip nedir ?
Gribin etkeni influenza virüsüdür. Solunum yoluyla bulaşan ve özellikle sonbahar sonu, kış ve ilkbahar başında salgınlar yapan bir infeksiyon hastalığıdır.
Her yıl tüm dünyada 500-600 milyon kişi gribe yakalanmaktadır. Bunların 3-5 milyonu gribi ağır geçirmekte ve her yıl gribe bağlı komplikasyonlar nedeniyle 250-500 bin kişi hayatını kaybetmektedir.

Nezleden farkı nedir ?
Nezle, diğer ismiyle soğuk algınlığı, nezle virüslerinin yaptığı, sürekli burun akıntısı, hapşırma, öksürme, gözlerde, boğazda yanma hissiyle seyreden, genellikle hafif ateş, burun akıntısı ve kırgınlık gibi belirtilerle seyreden bir üst solunum yolu infeksiyonudur. Hastalık 3-7 günde kendiliğinden düzelmekte, genellikle hastalık ayakta geçirilmektedir. Grip ise hastayı yatağa düşürecek şiddette şikayetlerle seyreder. Bunlar 40 0C'ye varan yüksek ateş, genel vücut kırgınlığı, şiddetli bel, eklem ve kas ağrıları, baş ağrısı ve aşırı halsizliktir. Grip sonrası gelişen zatürre gribe bağlı gelişen ölümlerin başta gelen nedenidir. Zatürre’ye en sık grip enfeksiyonu sonrası kolayca akciğere ulaşan bakteriler neden olmaktadır ancak grip virüsü de zatürre’ye neden olup ölümcül seyredebilmektedir.

Grip nasıl bulaşır?
Grip de nezle gibi, hasta kişilerin bulunduğu ortamlarda, hapşırma ve öksürme yoluyla, ve virüs bulaşmış ellerle temas (örn.tokalaşma) sonrasında kolaylıkla bulaşır.
Gripte antibiyotik kullanılmalı mı ?
Grip ve benzeri hastalıklarda antibiyotiklerin hiçbir yararı yoktur. Aksine çok ciddi sakıncaları olabilir.

Ne Yapmalı ?
Aşağıdaki durumlardan herhangi birinin görülmesi halinde ve belirtilerin geçmemesi durumunda mutlaka doktora başvurmak gerekmektedir.
• 39 0C'yi geçen ateş
• Öksürük ve sürekli yada çok kıvamlı balgam
• Nefes alırken ağrı
• Devamlı kulak ağrısı
• Şişmiş lenf bezleri
• Yutkunurken zorlanma
Gripten korunmada nelere dikkat etmeliyiz?
Solunum yolu hastalıklarının yayılmasında sağlamlardan çok hasta olanların daha dikkatli ve sorumlu davranması gerekir. Hastalar en azından hastalıkları tamamen düzelene kadar başkalarıyla öpüşmemeli, kucaklaşmamalı ve hatta tokalaşmamalıdır. Ayrıca yine hastalar ağız ve burunlarıyla temas ettiklerinde, öksürük hapşırık nedeniyle ellerine sekresyonları bulaştığında ellerini yıkamadan başkalarının kullandığı telefon vb gibi ortak gereçlere temas etmemelidirler. Hastalar ilk 3-4 gün zorunlu değilseler kalabalık ortamlara girmemeli ve evlerinde istirahat etmelidirler. Korunmada sağlıklı kişiler ise sonbahar-kış aylarında uygun giyim ve beslenmeye dikkat etmeli, kalın-yünlü sıcak giysiler kullanılmalı, terli kalmamalı, bol sebze meyve tüketmelidirler. Vücut direncini düşüren ve kolayca hastalıklara neden olan etkenlerden uzak durulmalı, aşırı yorgunluk, alkol, sigara, az ve düzensiz uyku, düzensiz ve tek yönlü beslenmeden kaçınılmalıdır.
Grip aşısı nedir ?
Gribi ve neden olduğu ciddi komplikasyonları önlemenin tek ve en etkili yolu grip aşısıdır. Grip aşısı genelde her üç Influenza virüsüne karşı bağışıklık sağlayan inaktive (ölü) bir aşıdır ve her yıl tek doz olarak uygulanması önerilmektedir. Grip aşısının uygulanması için en uygun zamanlar Eylül-Ekim-Kasım aylarıdır. Aşı ile koruyuculuk sağlıklı kişilerde %80'lere varmaktadır; yaş ilerledikçe koruyuculuk %50-60'lara inmekle birlikte hastalığın hafif geçirilmesi sağlanmaktadır.

Kimler aşı olmalıdır ?
Gribin yaşamsal risk oluşturduğu ve mutlaka aşılanması önerilenler:
1. 65 yaş ve üstündeki kişiler (özellikle huzurevlerinde yaşayanlar)
2. Kronik hastalığı olan kişiler: Kronik kalp, akciğer (bronşit, astım gibi), karaciğer, böbrek hastalığı, şeker hastalığı ve diğer endokrin sistemi hastalığı olanlar,
3. Kronik hastalık dışında bağışıklık sistemleri zayıflamış olan kişiler: Kanserli-lösemili kişiler, bağışıklık sistemi hastalığı olanlar, organ ve kemik iliği nakli yapılan kişiler,
4. Yüksek risk altındaki kişiler ile temas halinde olanlar (sağlık personeli, kreş ve huzurevleri çalışanları; birlikte yaşayan aile bireyleri,...)
5. Uzun süreli aspirin tedavisi alan çocuk ve gençler.
6. Gebeler (gebeliğin 3. ayından sonra)
Ayrıca 6 aylık veya daha büyük bebeklere de grip aşısı yaptırılması önerilmektedir.

Aşının yan etkileri var mıdır?:
Aşı, embriyonlu yumurta kesesinden elde edilmektedir; bu nedenle yumurta allerjisi olanlar kullanmamalıdır. Aşı sonrası nadiren, hafif geçen, nezle benzeri bir tablo oluşabilir. Aşı yerinde kızarıklık ısı artışı, hafif ateş kas ağrıları, kırıklık hissi olabilir, 1-2 günde düzelir. Ateşli hastalığı olanlara, bu iyileştikten sonra aşı önerilir. Gebe kadınlarda 3.aydan sonra ve yenidoğan dönemi bebeklerine aşı yapılabilir.
Grip aşısı nasıl temin edilir ve yapılır ?
Aşı, ticari olarak eczanelerde bulunmaktadır. Recetesiz alınabilir. Fakat bir hekime danışarak yapılması bir çok açıdan faydalıdır. Grip aşısını devlet ödemez. Aşı uygulaması, erişkinlerde omuz kası içine veya cilt altına, 2 .yaşın altındaki çocuklarda uyluğun ön-yan kısmına bir sağlık personeli tarafından yapılmalıdır. Her sene aşı içeriği değiştiğinden o sene üretilen aşı ile aşılanmalıdır. Bu şekilde yapılan aşı, kişiyi 1 yıl kadar gripten korur.

KUŞ GRİBİ
(Avian İnfluenza, Tavuk vebası)

Kuş Gribi Nedir?
Kuş gribi virüslerinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Başta evcil kanatlı hayvanlar olmak üzere bütün kanatlı hayvanlarda, insanlarda, atlarda, domuzlarda ve deniz memelilerinde de görülebilir. Vahşi kuşlar genellikle hastalanmadan bu virüsü taşırlar, ancak evcil kanatlı hayvanlar için çok bulaşıcı ve ölümcül hastalığa neden olmaktadır.
Hastalık Hayvanlar Arasında Nasıl Bulaşır?
Evcil kanatlı hayvanların göçmen su kuşları ile direkt veya indirekt teması sıklıkla görülen bir salgın sebebidir. Bu enfekte kuşların salya, burun akıntısı ve dışkılarıyla doğrudan veya bu salgılarla kirletilen yüzeylere temas eden evcil kanatlı hayvanlar hastalığa yakalanabilir. Canlı hayvan pazarları da hastalığın yayılmasında rol oynayan önemli faktörleriden biridir. Kuş gribinin kanatlı hayvanlardaki kuluçka süresi birkaç saat ile 2-3 gün arasında değişmektedir. Hastalık hayvanlar arasında hızla yayılır ve bütün sürünün ölümüyle sonuçlanabilir.
Kuş gribi insanlarda infeksiyona neden olur mu?
Kuş gribi virüsü genellikle kuş ve domuzlar dışındaki türleri infekte etmez. Virüsün insanlara bulaşarak infeksiyona yol açtığı ilk vaka 1997 yılında Hong Kong’ta görülmüştür. İnsan grip virüsleri gibi sürekli değişim geçiren kuş gribi virüsü zaman içinde insanlar arasında yayılabilme ve hastalık yapabilme özelliği kazanabilmektedir. Hastalık insanlara genellikle hasta veya ölmüş hayvanların göz yaşı, burun akıntısı, boğaz akıntısı veya dışkılarına doğrudan veya dolaylı temasla bulaşır. Ayrıca, virüsün karıştığı havanın solunmasıyla da bulaş olmaktadır. İnsanlarda hastalığın belirtileri nelerdir ? İnsanlarda görülen kuş gribi ateş, boğaz ağrısı, kuru öksürük, kas ve eklem ağrıları gibi tipik grip belirtilerinin yanı sıra ciddi solunum yolu hastalıkları, ishal ve göz infeksiyonlarına neden olmaktadır. Kuş gribinin insanlardaki kuluçka süresi 2-4 gündür. Kuş gribi virüsüyle infekte hayvanlara temas öyküsüyle birlikte yukarıda belirtilen şikayetlere sahip olan kişilerin en geç iki gün içinde doktora başvurmaları önerilmektedir. Kuş gribi için kimler risk grubundadır? Kuş gribinin kanatlı hayvan yetiştiren ve bu hayvanlarla sıkı teması olan insanlara bulaşması riski olabilmektedir, ancak diğer insanlar için bir riskten bahsedilmemektedir. Şu anda Asya’da kümes hayvanlarında görülen kuş gribi (H5N1-AVIAN FLU) salgını insanlarda infeksiyonlara ve ölümlere neden olmaktadır. Bu olgularda ölüm oranı yaklaşık %51’dir. Bu vakaların çoğunun hasta kümes hayvanları ile direkt temas veya bu hayvanların salgılarının bulaştığı yüzeylerle temas sonucu yayılmaktadır. Bu durumda insanlar hasta kümes hayvanları ile temastan kaçınmalı ve kümes hayvanlarının pişirilmesi ve tüketilmesi konusunda dikkatli olunmalıdır. Kanatlı hayvan etlerinin ve yumurtaların pişirilerek tüketilmesi halinde, insanlarda hastalık oluşması mümkün değildir. Veteriner hekim kontrolünden geçmiş ürünler için herhangi bir risk bulunmamaktadır. Bu ürünlerin çiğ veya az pişmiş olarak tüketilmesiyle kuş gribi kadar ciddi başka hastalıkların da bulaşabileceği akılda tutulmalı ve bu tür besinlerin iyice pişirildikten sonra yenmesi önerilmektedir. Kuş gribi virüsü dış ortamlara dayanıklı değildir. Virüsün 56 °C’de 3 saatte veya 60 °C’de 30 dakikada öldüğü, dezenfektanlara duyarlı olduğu bilnmektedir. Buna karşın kontamine gübrede düşük ısılarda en az 3 ay canlı kaldığı, suda 22 °C’de 4 gün, 0 °C’de ise 30 gün canlılığını sürdürebildiği unutulmamalıdır.
Kuş gribi virüsüne karşı koruyucu bir aşı var mıdır?
Şu anda insanları Asya’da salgın yapmakta olan kuş gribinden koruyabilecek bir aşı yoktur. Bununla birlikte bu virüse karşı aşı geliştirme çalışmaları devam etmektedir. Tahmini olarak 2007 yılında bu aşı, insanların yaygın kullanımına sunulabilecektir. Günümüzde kullanılmakta olan insan grip aşıları kuş gribine karşı koruma sağlamaz, ancak henüz insandan insana bulaşma yeteneğini kazanmamış olan kuş gribi virüsünün bu yeteneği kazanmasını önleyebilir. Bu nedenle Dünya Sağlık örgütü, kümes hayvanlarında ölümcül kuş gribi salgınlarının görüldüğü ülkelerde, kuş gribi virüsü ile karşılaşma açısından yüksek risk altındaki kişilerin, şu anda kullanılmakta olan grip aşıları ile aşılanmalarını öneren bir rehber yayınlamıştır.
Kuş gribinden korunmak için neler yapılmalıdır?
1. Kanatlı hayvan yetiştirilen çiftliklerde çalışanlar eldiven, maske, gözlük takarak ve koruyucu elbise giyerek çalışmalıdır. Özellikle bu kişilerin kişisel hijyen kurallarına uymaları ve ellerini sık sık bol su ve sabunla yıkamaları sağlanmalıdır.
2. Kanatlı hayvan ürünleri pişirildikten sonra tüketilmelidir.
3. Hasta veya ölmüş hayvanlarla ve bu hayvanların salya, burun akıntısı, boğaz akıntısı, dışkı veya bunlarla kirlenen yüzeylere temastan kaçınılmalıdır.
4. Temas kuşkusu olduğunda ve herhangi bir grip belirtisinin görülmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.
5. Kuş gribinden ölen veya bu nedenle itlaf edilen hayvanların koruyucu önlemler (maske, eldiven, elbise, gözlük) alınarak uygun şekilde yok edilmeleri sağlanmalıdır.
6. Kuş gribi salgını görülen bölgelere seyahat edilmesi durumunda kanatlı hayvan çiftliklerinden ve pazarlarından uzak durulmalıdır.

Kuş Gribinden Korunmada Sağlık Hizmetleriyle İlgili Önerilen Önlemler
Kuş gribi olgularının çoğunluğu enfekte kanatlı hayvanlarla veya kontamine yüzeylerle temas ve virus taşıyan aerosollerin ağız, burun ve gözlere teması veya solunum yoluyla alınması ile gerçekleşir. Aşağıda sıralanan önlemler, hasta bakımı sırasında yüksek derecede patojenik avian influenza virusuyla karşı karşıya kalınacağı varsayılarak ve insan genleriyle kuş virusu genlerinin birleşerek (reassortment) daha tehlikeli suşlar oluşması olasılığına yönelik olarak hazırlanmıştır.

Kuş gribinden korunmak için, insan gribinden korunmak için bilinen önlemler geçerlidir. Ancak kuş gribinin bazı önemli özellikleri vardır;

1. Mortalitesi yüksektir.
2.Her insan enfeksiyonu ile virus, kendisini insana adapte etme özelliğini artırır.
3.    İnsandan insana geçiş nadir olsa da pandemi geliştirmesi olası bir suşun ortaya çıkmasına neden  olur.
Korunma önlemleri
Standart önlemler
Eller her fırsatta yıkanmalıdır. Ama özellikle;
1.    Hasta ile temas etmeden önce ve ettikten sonra
2.    Hastanın solunum salgılarıyla bulaş olasılığı taşıyan yüzeylerle temas edilmişse

Temas önlemleri
3.    Hasta ile temastan önce eldiven ve uzun önlük giyilmelidir.
4.    Hastalar için mümkünse ayrı tıbbi cihazlar (steteskop, termometre vs) kullanılmalıdır.  

Gözlerin korunması
5.    Hastaya 1 metre mesafe içinde mutlaka gözlük veya siperlik kullanılmalıdır.

Havayolu önlemleri
1.    Hasta havayolu izolasyon odasına alınarak izole edilmelidir. Bu odalar, koridora göre negatif basınçlı olmalı, içerideki hava saatte 6-12 kez değiştirilebilmeli ve  HEPA filtresinden geçirilerek dışarı atılmalıdır.
2.    Odaya girenler SARS ve tüberkülozda kullanılan N-95 maskesi kullanmalıdırlar.

Bu önlemler, hastalığın belirtileri başladıktan sonra 14 gün boyunca ya da farklı bir tanı konuluncaya kadar sürdürülmelidir.
Hastalık olasılığı varsa
1.    Tüm bu önlemlere rağmen ateşi yükselen veya kendini iyi hissetmeyen sağlık çalışanları hastalara bakmamalı ve bir an önce tanı konulması için gerekli işlemler yapılmalıdır. Alternatif bir tanı konulmadıkça, influenza enfeksiyonu varsayılarak oseltamivir başlanmalıdır.

2.    Herhangibir şekilde enfekte aerosoller, vücut salgı ve sıvıları ile teması olan sağlık çalışanlarına oseltamivir önerilir (7-10 gün boyunca 75mg/gün).

3.    Aerosol saçma açısından yüksek risk taşıyan işlemler yapacak olan sağlık çalışanlarına temas öncesi profilaksi önerilir.
Sağlık çalışanlarının izlenmesi
1.    Kuş gribi ile enfekte hastalarla temastan sonra 1 hafta boyunca ateş, solunum ve/veya konjonktivit semptomları açısından izlenmelidir.

2.    Grip olan sağlık çalışanları ateş kaybolduktan bir gün sonrasına kadar evlerinde oturmalıdırlar.
Aşılanma
Kuş gribi ile temas olasılığı taşıyan sağlık çalışanlarına grip aşısı yapılmalıdır. Bu aşılama ile varolan grip virusundan korunmanın yanısıra, insan ve kuş griplerinin bir araya gelerek pandemik suşun ortaya çıkmamasının sağlanması hedeflenir.

Kaynaklar:Erciyes Üniversitesi-Başkent Üniversitesi Adana-Türk Tabibler Birliği